Vinsent Van Qoq İkinci hissə /səhifə 5

124

5 Haaqa, bəlkə də bütün Avropada en səliqəli və yaraşıqla şəhərdir. Əsl holland ruhunu saxlayan bu şəhər doğrudan da sadə, ciddi və gözəldir. Gülçiçek açmış ağaclarla haşiyələnmiş tər-təmiz küçələri, qəşəng və səliqəli evləri vardır. Hər evin qarşısında məhəbbətlə qulluq edilən qızılgül və ətirşahdan kiçik çiçəklik salınmışdır. Orada xarabalıqlar, yoxsullar məhəlləsi, göz oxşamayan heç bir şey yoxdur; hər şeydə ciddi holland xarakteri duyulurdu. Artıq çoxdan bəri Haaqanın rəsmi gerbində leylək tesvir olunur. Həqiqətən də onun əhalisi ildən-ilə artırdı. Ertəsi günün səhəri Vinsent Eylebootnendəki 198 nömrəli evdə yaşayan Mauvenin yanına yollandı. Mauvenİn qaynanası Karbentuslar ailəsindən olsa da, Arma-Komelİyanın bacısı hesab oluntırdu; bu dairələrdə qohumluq əlaqələri böyük əhəmiyyətə malik olduğundan Vinsentİ çox mehriban qarşıladılar. Mauve çiyinləri əyilmiş, sinəsi geniş bir kişi idi. Terstexdə və demək olar Van Qoqların hamısında olduğu kimi, onun görkəmində hər şeydən əvvəl bədənin bütün ezalanni özünə tabe edən iri alnı diqqəti cəlb edirdi. Onun bir qədər qəmli görünən gözləri açıq rəngdə idi, qığırdaqlı bumu düz qaşının üstündən uzanırdı, qulaqları kəlləsinə yapışırdı, çöhrəsinin düzgün dairəsini örtən çallaşmış saqqalına elə bil duz səpilmişdi. Mauvenin saçları yana daranmışdı, qalın dalğavari tükləri sağ qaşının üstünü örtürdü. Mauve çox qüvvətli adamdı, enerjisinin boş yerə sərf olunmasına yol verməzdi. O həmişə nə isə yazırdı, yorulub əldən düşəndə, əlindəki işi kənara atar, başqasından yapışardı. Çox keçməzdi ki, özünü gümrah hiss edər və üçüncü işin qulpundan tutardı, - Yet evdə yoxdur, Vinsent, - Mauve dedi. - Bəlkə biz emalatxanaya keçək? Məncə, orada bizə daha rahat olar. - Nə deyirəm gedək, - emalatxananı görməyə can atan Vinsent razılaşdı. Onlar evdən çıxıb Mauvenin emalatxanasına yollandılar. Mauvenin emalatxanası evlə yanaşı, bağın ortasında, böyük taxta tikilidən ibarət idi. Bağı qalın çəpər əhatə edirdi, Mauve işləyəndə yer üzündə heç nə ona mane ola bilmirdi. Tütünün valehedici iyi, qədim qəlyanlar və laklanmış ağac - bütün bunlar astananı adlayan kimi Vİnsenti əhatə etdi. Emalatxana döşəme

125 

 sinə qalın Deverıter xalısı salınmış geniş otaq İdi. Burada çoxlu şokil olan molbertlər düzülmüşdü, divarlardan etüdlər asılmışdı, qarşısına İran xalçası sərilmiş bir küncdə qədim stol qoyulmuşdu. Şimal tərəfdə divarm yarısını tutan böyük pəncərə vardı. Hər tərəfdə atılıb qalmış kitablar gözə dəyir, rəssamlığa gərək olan avadanlığa rast gəlinirdi. Emalatxanada çoxlu oşya olmasına baxmayaraq, Vinsent hiss etdi ki, burada Mauvenin xarakterinə xas olan və bütün otaqda Özünü göstərən müəyyən səliqə və sahman hökm sürür. Ailə işləri barədə söhbət cəmisi bir neçə dəqiqə vaxt apardı: Mauve ilə Vinsent yalnız bundan sonra hər ikisini maraqlandıran əsas söhbətə keçdilər. Mauve neçə müddət idi ki, rəssamlarla görüşdən qaçırdı (o həmişə deyirdi ki, ya gərək rəngkarlıqla məşğul olasan, ya da bu barədə boşboğazlıq edəsən, onların hər ikisini birləşdirmək mümkün deyil), öz yeni planları ilə məşğul idi. O, ürəksıxan toranın şəfəqində dumanlı bir peyzaj təsvir etmək Fikrində idi. O, Vinsentlə məsləhətləşmədən, sadəcə olaraq etiraza yol vermədən bu layihəni onun öhdəsinə atdı. Mauvenin arvadı gəldi və Vinsenti dilə tutub şam yeməyinə saxladı. Möhkəm qəlyanaltı edəndən sonra Vinsent ocağın qarşısında oturub Mauvenin uşaqları ilə oynamağa başladı, eyni zamanda fikirləşirdi: nə yaxşı olardı, kiçik də olsa öz ailəsi olsun, onu sevən və gücünə inanan arvadı, onu “ata” əvəzinə “imperator” və ya “hökmdar” çağıran uşaqları olsun? Bu, necə böyük səadətdir! Görəsən, bu xoşbəxtlik mənə də qismət olacaqmı? Bir qədər sonra Mauve Vinsentlə birlikdə yenə emalatxanaya getdilər, məmnuniyyətlə xeyli oturub qəlyan çəkdilər. Vinsent çəkdiyi şəkillərin surətini çıxartdı. Mauve cəld onlan təcrübəli mütəxəssis baxışı ilə nəzərdən keçirdi. - Bu, pis çəkilməyib, - o qeyd etdi. - Çıxarılmış surət kimi pis deyil. Ancaq bunlardan nə fayda? - Nə fayda? Düzü, deyə bilmərəm, - Sən, Vinsent, məktəbli kimi hər şeyin surətini çıxarırsan. Amma əsl işi senin əvəzinə kimsə, başqası görüb. - Mən elə güman edirdim ki, surət çıxarmaq mənə naturanı daha yaxşı hiss etməyi öyrədər. - Cəfengiyyatdır. Əgər sən yaradıcılığa can atırsansa, həyata müraciət elə. Vaxtını yamsılamağa sərf etmə. Sənin öz çəkdiyin qaralamalar varmı?

126 

Vinsent Terstexin onun şəkilləri barədə dediklərini xatırladı. Onları Mauveyə göstərməyə deyərmi? O, Haaqaya ona görə gəlib ki, Mauvedən onu şagirdHyə götürməyi xahiş etsin. Birdən onun bütün sınaqları baş tutmasa... - Hə, - o cavab verdi, - men həmişə məişət şəkilləri çəkmişəm. - Çox gözəl! - Manim bezi qaralamalarım var, Borinaj kömürçıxaranlannı və Brabant kəndlilərini çəkmişəm. Bunlar bir o qədər de uğurlu deyil, amma... - Bu vacib deyil, - Mauve onun sözünü kəsdi. - Onları göster görüm. Sən necə olsa oradakı adamların həqiqi ruhunu tutmalıydın. Vinsent vərəqləri verərkən hiss etdi ki, nəfəsi tıncıxır. Mauve şəkillərə tərəf əyildi, elini bir neçə dəfə gur saçlarına aparıb onları tu- marladı. Birdən o, sanki ağappaq ağarmış saqqalının zəiflədib udduğu yüngül istehza ilə giildü. O, yenə də əlini aparıb başım sığalladı, gur saçlarını qanşdınb pırtlaşdırdı və Vinsentə qısqanc bir nəzər saldı. Sonra kömürçıxaran təsvir olunmuş şəkli götürüb ayağa qalxdı, onu özünün yarımçıq qalmış qaralamasındakı insan fiquru eskizi ilə yanaşı qoydu. - İndi yaxşı görürəm səhvim nədədir, - dedi. O, karandaşı qapıb molberti işığa tərəf çevirdi, Vinsentin şəklindən gözünü çəkmədən tələsik bir neçə xətt çəkdi. - Bax indi yaxşıdır, - lövhədən kənara çəkilərək dedi. - Elə bil dilənçi canlı insana bənzədi. O, Vinsentə yaxınlaşdı və əlini onun çiyninə qoydu. - Narahat olma, - dedi, - sən düzgün yoldasan, qaralamaların kobuddur, lakin onların mayası həqiqətdir. Onlarda mənim çox zaman tapa bilmədiyim həyat və ritm var. Çıxardığın surətlər qoy cəhənnəm olsun, tulla getsin onlan, Vinsent, fırçadan, palitradan yapış! Rənglərlə, nə qədər tez işləməyə başlasan, bir o qədər yaxşıdır. Çəkdiyin şəkil hələ fərli deyil, onun üzərində çox işləmək lazım gələcək. Vinsent qərara gəldi kİ, risk etmək vaxtıdır. - Mauve xalaoğlu, həm Haaqaya köçmək və işimi burada davam etdirmək fikrindəyəm, - o dedi. - Siz mənə kömək edərmisiniz? Sizin kimi adamın köməyinə ehtiyacım var. Bu gün öz etüdüniizde göstərdiyiniz xırda şeylərdə de menalar tapmaq olur. Hər bir gənc rəssama müəllim lazımdır, Mauve xalaoğlu, mənə öz rəhbərliyiniz altında işləməyə razılıq versəniz, sizə çox minnətdar olaram.

 127 

 Mauve yarımçıq qalmış bütün tablolarını fikirli halda nəzərdən keçirdi. O öz işindən azacıq da olsa aralananda evdə, ailə üzvlərinin arasında olmağı xoşlayırdı. Onun Vinsenti qarşılayarkən gösterdiyi hərarət və səmimiyyət birdən-birə sanki əriyib yox oldu. Bunları qəfil özgələşmə əvəz etdi. Özünə qarşı dəyişikliyi həmişə yaxşı hiss edən Vinsent bu barədə ona qarşı münasibətin dəyişdiyini dərhal hiss etdi. - Mənim işim-gücüm başımdan aşır, Vinsent, — Mauve dedi. - Başqalarına kömək etmək mənə çətindir. Rəssam gərək xudbin olsun, o Öz vaxtının saniyəsinin qədrini bilməlidir. Senə ciddi yardım gösterəcəyimə əmin deyiləm. - Mən çox şey ummuram! - Vinsent dilləndi, - heç olmazsa hərdən sizinlə burada işləməyə, şəkli necə çəkdiyinizə baxmağa icazə verin. Bu gün danışdığınız kimi, mənə öz işinizdən danışın. Mən isə sizin fikirlərinizin necə təcəssüm etdirildiyinə tamaşa edərəm. Hərdən siz istirahət edəndə mənim şəkillərimə baxar, səhvlərimi gösterərsiniz. Xahişim bircə budur. - Sənə elə gəlir ki, az şey istəyirsən, amma inan, şagird götürmək - məncə zarafat iş deyil. - Düzü, mən sizə yük olmaram. Mauve dərin fikrə getdi. O, şagird götürmək istəmirdi, İş vaxtı yanında yad adamın olmasına dözə bilmirdi, öz şəkilləri barədə dartışmağa çox nadir hallarda həvəs göstərirdi, təzə başlayanlara məsləhət verdikdə, cavabında ancaq təhqir eşidərdi. Ancaq Vinsent onun qohumu idi, Vinsent Van Qoq dayı ilə Qupİl onun şəkillərini alırdılar, bundan əlavə, Vinsentin şəkillərində kobud da olsa özünə rəğbət qazandıran nə İsə sərt bir qəribəlik vardı. - Di yaxşı, Vinsent, - Mauve dedi. - Gət, baxaq görək. - O-oo, Mauve xalaoğlu! - Yadında saxla, sənə ne isə vəd etməkdə çətinlik çəkirəm. Bundan qətiyyən heç bir şey çıxmaya da bilər. Burada yerini rahatladıqdan sonra yanıma, emalatxanaya gəl, baxaq görək bir- birimizə kömək edə bilərikmi. Payızda mən Drentə getməyə hazırlaşıram, sən isə Haaqaya, qışın əvvəllərində gələrsən, - Elə mən də o vaxt gəlmək fikrində idim. Hələ Brabantda bir neçə ay işləməliyəm. - Deməli, danışdıq. Geri qayıdarkən yol boyu Vinsentin qəlbində ne isə susmaq bilməyən bir sevinc, bir səs oyandı: “Menim müəllimim var.

128

 Müəllimim! Tezliklə men dahi bir rəngkardan dərs alacağam. Tezliklə özüm şəkil çekməyə başlayacağam, men işləyəcəyəm, neyə nail olacağımı o özü görəcək”. Ettenə qayıtdı, Key Vosu da orada gördü.

downloaded from KitabYurdu.org

Van Qoq un əsərlərindən